Rozstaw źrenic (PD) - jak go zmierzyć i dlaczego domowy pomiar to przybliżenie
Rozstaw źrenic (PD) to według WHO odległość w milimetrach między środkami źrenic. W domu zmierzy go druga osoba z linijką, ale wynik trzeba traktować jako przybliżony. W badaniu z 2012 r. samodzielny pomiar w lustrze i pomiar przez znajomego odbiegały od pomiaru przyrządem. Do okularów lepiej zmierzyć go u optyka.
· 7 min czytania · aktualizacja

Do domowego pomiaru weź linijkę i poproś o pomoc drugą osobę, która ustawi się naprzeciwko ciebie. Tak zmierzysz rozstaw obuoczny, czyli jedną liczbę dla obu oczu. Wynik będzie tylko przybliżony, dlatego do okularów lepiej zmierzyć rozstaw u optyka.
Brytyjskie stowarzyszenie optyków (ABDO) rozróżnia przy okularach rozstaw do dali i rozstaw do bliży, które mierzy się różnymi metodami. Według ABDO ten drugi trzeba mierzyć w wybranej oprawce.
Co oznacza PD w okularach?
PD to skrót od angielskiego „pupillary distance”, czyli rozstawu źrenic. Słowniczek przewodnika WHO opisuje go jako odległość w milimetrach między środkami źrenic. W okularach podaje się go jako jedną liczbę dla obu oczu (rozstaw obuoczny) albo osobno dla oka prawego i lewego (rozstaw jednooczny).
Rozstaw jednooczny to odległość środka każdej źrenicy od środka nosa. Community Eye Health Journal (CEHJ, 2024) opisuje taki pomiar jako często zalecany dla większej dokładności przy przepisywaniu okularów. Większość ludzi ma bowiem niesymetryczną twarz: lewa i prawa źrenica nie zawsze są tak samo daleko od środka nosa. Zobacz też poradę jak czytać receptę.
Rozstaw źrenic do dali i do bliży
Rozstaw do dali i rozstaw do bliży różnią się odległością punktu, na który patrzy badany. Według przewodnika WHO rozstaw do dali mierzy się od środka jednej źrenicy do środka drugiej, gdy badany patrzy w dal, w nieskończoność. Do okularów jednoogniskowych do dali WHO zaleca patrzenie na odległy punkt, najlepiej oddalony o 6 metrów. Do okularów do czytania zaleca bliski punkt, najlepiej z około 40 cm, a przy soczewkach wieloogniskowych wymaga obu pomiarów.
ABDO w artykule z 2024 r. pisze, że rozstaw do bliży trzeba mierzyć w wybranej oprawce, założonej na twarz. W badaniu 386 dorosłych pacjentów z Polokwane w RPA (African Vision and Eye Health, 2021) rozstaw do bliży był średnio o około 3 mm mniejszy niż do dali. Zobacz też: okulary do czytania.
Jak zmierzyć rozstaw źrenic w domu?
W domu rozstaw źrenic zmierzy ci druga osoba z linijką, a wynik trzeba traktować jako przybliżony. Procedury opisane przez CEHJ i ABDO zakładają, że mierzy cię ktoś ustawiony naprzeciwko ciebie. Te kroki są dla osoby, która trzyma linijkę.
- Ustaw się dokładnie naprzeciwko badanego, mniej więcej na długość ręki od niego, z oczami na tej samej wysokości co jego oczy.
- Trzymaj linijkę między kciukiem a palcem wskazującym i oprzyj ją o grzbiet nosa i czoło badanego.
- Zamknij albo zasłoń prawe oko i poproś badanego, żeby patrzył w twoje otwarte lewe oko.
- Ustaw zero linijki na środku prawej źrenicy badanego. Gdy tęczówki są bardzo ciemne i trudno dojrzeć źrenicę, CEHJ dopuszcza pomiar od zewnętrznego brzegu prawej tęczówki, od strony skroni.
- Nie ruszając linijki, zamknij lewe oko i poproś badanego, żeby teraz patrzył w twoje otwarte prawe oko.
- Odczytaj wartość na linijce przy środku lewej źrenicy badanego. To rozstaw źrenic obuoczny. Gdy tęczówki są bardzo ciemne i trudno dojrzeć źrenicę, odczytaj wartość przy wewnętrznym brzegu lewej tęczówki, od strony nosa.
CEHJ i ABDO opisują te kroki dla osób, które zawodowo mierzą rozstaw źrenic linijką. W domu można je powtórzyć tylko w przybliżeniu. Artykuł ABDO z 2024 r. przedstawia tę metodę jako pomiar rozstawu do dali: każde oko mierzy się po kolei, a badany patrzy w przeciwne oko osoby mierzącej. Według artykułu ABDO z 2021 r. wynik może być zaburzony, gdy rozstaw źrenic osoby mierzonej i mierzącej bardzo się różni.
Domowy wynik to tylko przybliżenie. W badaniu z 2012 r. od pomiaru pupilometrem, czyli przyrządem do pomiaru rozstawu źrenic, odbiegał zarówno pomiar samemu w lustrze, jak i pomiar przez znajomego.
Uczestnicy tego badania (Optometry and Vision Science) mierzyli swój rozstaw samodzielnie w lustrze, według instrukcji z internetu. Dla pomiaru w lustrze 95% granice zgodności z pupilometrem wynosiły w milimetrach od -5,22 do +6,14. Przy pomiarze przez znajomego wynosiły od -3,80 do +7,81.
Autorzy ocenili, że samodzielny pomiar technikami i aplikacjami z internetu daje słabą dokładność i słabą powtarzalność. E-materiał Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej (ZPE) dla technika optyka podaje, że pupilometr elektroniczny pozwala dokładnie zmierzyć rozstaw źrenic oka prawego i lewego z wyłączeniem akomodacji.
Trzeci sposób z tego samego badania, pomiar aplikacją, różnił się od pomiaru pupilometrem średnio o 3,24 mm.
Dlaczego lepiej zmierzyć rozstaw źrenic u optyka?
Domowy wynik bywa niedokładny, a rozstaw do bliży według ABDO trzeba mierzyć w wybranej oprawce.
Badanie wzroku u dyplomowanego optometrysty w VisionOptyk obejmuje ostrość widzenia, dobór korekcji i ocenę widzenia obuocznego. Optometrysta omawia z tobą wynik i wyjaśnia zalecenia. W gabinetach VisionOptyk rozstaw źrenic mierzy pupilometr, osobno dla każdego oka i dla obu oczu razem.
Przy zamawianiu okularów zapytaj:
- Czy rozstaw źrenic zmierzono osobno dla każdego oka?
- Czy to rozstaw do dali, do bliży, czy oba?
- Czy rozstaw do bliży mierzono w wybranej oprawce?
- Czy przy okularach progresywnych zmierzono wysokość źrenicy w założonej oprawce?
Jeśli chcesz sprawdzić wzrok i dobrać korekcję, umów badanie wzroku.
Zobacz też: salony VisionOptyk.
Jaki rozstaw źrenic jest typowy?
Przegląd badań w Clinical Ophthalmology (2026) podaje, że większość średnich wartości rozstawu źrenic dorosłych w badaniach z Europy Środkowej mieści się w przedziale od około 60 mm do 63 mm. Według tej samej pracy średni rozstaw mężczyzn był o 2,0-3,3 mm większy niż średni rozstaw kobiet z tej samej grupy etnicznej. Wyjątkiem były osoby z zespołem Downa, u których średni rozstaw mężczyzn był o 0,9 mm mniejszy niż kobiet.
W badaniu 300 uczestników w wieku od 5. do 60. roku życia (Collegium Antropologicum, 2003) średni rozstaw wynosił 5,1 cm u 5-latków i 6,3 cm u dorosłych po 20. roku życia. Autorka tej pracy pisze też, że w dorosłości rozstaw pozostaje taki sam, 6,3 cm.
Inaczej wypadło przekrojowe badanie 756 zdrowych osób w wieku od 19. do 89. roku życia w Turcji (Clinical Ophthalmology, 2015). Średni rozstaw u 51-70-latków był tam większy niż u 20-30-latków: o 4,19 mm u mężczyzn i o 3,11 mm u kobiet. Między 70. a 89. rokiem życia autorzy odnotowali spadek o 2,6 i 0,19 mm, odpowiednio u mężczyzn i u kobiet. To badanie porównuje grupy w różnym wieku, a nie tych samych ludzi w czasie.
Po co optykowi dokładny rozstaw źrenic?
Rozstaw źrenic pozwala ustawić środek optyczny każdej soczewki na wprost źrenicy. CEHJ pisze, że gdy środek optyczny nie jest prawidłowo ustawiony względem źrenicy, widzenie może być rozmyte albo zniekształcone. Okulary mogą wtedy powodować zmęczenie oczu, dyskomfort i bóle głowy.
Przesunięcie soczewki względem źrenicy wywołuje efekt pryzmatyczny, czyli odchylenie promieni światła. Według reguły Prentice'a jego wielkość to iloczyn przesunięcia w centymetrach i mocy soczewki: im mocniejsza soczewka i większe przesunięcie, tym silniejszy ten efekt.
Przewodnik WHO uznaje prawidłowe ustawienie środków optycznych soczewek względem oczu za bardzo ważne dla dobrego widzenia i komfortu. Dotyczy to zwłaszcza mocniejszych korekcji i soczewek wieloogniskowych.
Według CEHJ środek optyczny może się przesunąć względem źrenicy nawet przy poprawnie zmierzonym rozstawie, jeśli oprawka jest za duża, za mała albo źle wyregulowana. Zobacz też poradę jak powinny leżeć okulary na nosie.
Co oznaczają liczby na oprawce?
ABDO opisuje trzy liczby na oprawce: pierwsza to rozmiar soczewki (ang. eye size), druga to odległość między soczewkami, a trzecia to długość zausznika. To wymiary oprawki, a rozstaw źrenic mierzy się osobno. Zobacz też: budowa okularów i jak dobrać oprawki do twarzy.
Rozstaw źrenic w okularach progresywnych
Przewodnik Essilor do dopasowania soczewek progresywnych Varilux zaleca, by zawsze mierzyć rozstaw źrenic osobno dla każdego oka. Według instrukcji Rodenstock dla optyków krzyż centrujący na soczewce progresywnej ma się pokrywać ze środkiem źrenicy przy nawykowym, czyli zwykłym dla ciebie, ułożeniu głowy i ciała.
Drugi wymiar to wysokość. Według przewodnika WHO wysokość źrenicy to odległość od dolnej krawędzi oprawki do środka źrenicy, mierzona w założonych okularach. Przy soczewkach progresywnych artykuł ABDO o centrowaniu cyfrowym (2021) używa terminu wysokość montażowa (ang. fitting height).
Zobacz też: okulary progresywne.
Co zrobić, gdy nowe okulary męczą oczy?
ABDO radzi, by przy problemie z okularami zawsze wracać do salonu, w którym je kupiono. Przyzwyczajenie się do nowych okularów może według ABDO czasem zająć kilka dni. Zobacz też poradę zaburzenia widzenia w dobrze dobranych okularach.
Poproś o sprawdzenie dopasowania oprawki, rozstawu źrenic i ustawienia soczewek.
Ten tekst ma charakter informacyjny. Jeśli coś cię niepokoi, umów badanie wzroku - optometrysta sprawdzi, co się dzieje, i w razie potrzeby pokieruje dalej.
Częste pytania
Poproś drugą osobę, żeby stanęła naprzeciwko ciebie i zmierzyła linijką odległość między środkami twoich źrenic, gdy patrzysz kolejno w jej lewe i prawe oko. To tylko przybliżenie. W badaniu z 2012 r. od pomiaru pupilometrem odbiegał zarówno pomiar samemu w lustrze, jak i pomiar przez znajomego, dlatego do okularów lepiej zmierzyć rozstaw u optyka.
Różnią się odległością punktu, na który patrzysz podczas pomiaru. Do okularów jednoogniskowych do dali przewodnik WHO zaleca patrzenie na odległy punkt, najlepiej oddalony o 6 metrów, a do okularów do czytania na bliski punkt, najlepiej z około 40 cm. W badaniu 386 dorosłych pacjentów z Polokwane w RPA (African Vision and Eye Health, 2021) rozstaw do bliży był średnio o około 3 mm mniejszy niż do dali.
W badaniu 300 uczestników w wieku od 5. do 60. roku życia (Collegium Antropologicum, 2003) średni rozstaw wynosił 5,1 cm u 5-latków i 6,3 cm u dorosłych po 20. roku życia, a według autorki w dorosłości pozostaje taki sam. W przekrojowym badaniu 756 zdrowych osób w wieku od 19. do 89. roku życia w Turcji (Clinical Ophthalmology, 2015) średni rozstaw był większy u 51-70-latków niż u 20-30-latków, a między 70. a 89. rokiem życia autorzy odnotowali spadek. To drugie badanie porównuje grupy w różnym wieku, a nie tych samych ludzi w czasie.
Według Community Eye Health Journal przy źle zmierzonym rozstawie źrenic środek optyczny soczewki będzie źle ustawiony w oprawce. Widzenie może być wtedy rozmyte albo zniekształcone, a okulary mogą powodować zmęczenie oczu, dyskomfort i bóle głowy. Brytyjskie stowarzyszenie optyków ABDO radzi, by przy problemie z okularami zawsze wracać do salonu, w którym je kupiono.