Jak widzi osoba ze zwyrodnieniem plamki?

Co się dzieje w oku. W środku siatkówki jest plamka, obszar wielkości mniej więcej ziarenka ryżu. Tylko nią widzimy drobne szczegóły: litery, rysy twarzy, cyfry na pilocie. W AMD warstwa komórek pod plamką, która ją odżywia (nabłonek barwnikowy siatkówki), z wiekiem pracuje coraz gorzej. Zbierają się złogi (druzy), komórki zanikają albo pod siatkówką rosną nieprawidłowe naczynia. Obwód siatkówki zwykle zostaje zdrowy.

Dwie postacie.

• Sucha (niewysiękowa): według AAO ma ją ok. 80% chorych. Zwykle rozwija się powoli, latami; jej zaawansowana forma to zanik geograficzny. Środek obrazu blaknie i szarzeje, czytanie wymaga coraz więcej światła i powiększenia. O kontroli i ewentualnym leczeniu decyduje lekarz okulista.
• Wysiękowa (neowaskularna, potocznie „mokra”): rzadsza, ale według AAO odpowiada za zdecydowaną większość ciężkiej utraty ostrości wzroku w AMD. Pod plamką rosną nieprawidłowe, przeciekające naczynia. Proste linie mogą nagle falować, w środku pojawia się ciemniejsza plama. Zmiany mogą postępować w ciągu tygodni. Tę postać leczy lekarz okulista iniekcjami leków (anty-VEGF) do ciała szklistego, a wynik leczenia zależy m.in. od tego, jak szybko się zacznie.

Skąd się bierze. Najważniejsze czynniki ryzyka to wiek, rodzinne występowanie i palenie papierosów (według AAO główny czynnik ryzyka, na który mamy wpływ). Znaczenie mają też dieta i ogólne zdrowie naczyń. Suplementy według badania AREDS2 zaleca się tylko w określonych stadiach (pośrednie AMD albo zaawansowane w jednym oku), a decyduje o tym okulista po badaniu.

Objawy, które ludzie bagatelizują:

• proste linie (framugi, kafelki, linijki tekstu) wyglądają na lekko wygięte,
• litery w środku słowa „rozjeżdżają się” albo znikają,
• do czytania potrzeba coraz mocniejszego światła,
• kolory wydają się mniej żywe, a twarze „rozmyte w środku”,
• oczy długo przyzwyczajają się do ciemnego pokoju,
• jedno oko widzi inaczej niż drugie. Często nikt tego nie zauważa, bo zdrowsze oko nadrabia. Dlatego test robi się każdym okiem osobno.

Czego AMD nie robi. Zwykle nie prowadzi do całkowitej ciemności. Obwód zostaje, więc człowiek porusza się samodzielnie, choć czytanie i rozpoznawanie twarzy mogą stać się bardzo trudne. Okulary AMD nie leczą, ale dobrze dobrane nadal są potrzebne, bo pozwalają w pełni wykorzystać zachowane widzenie. Do czytania łączy się je z powiększeniem i dobrym światłem.

Co daje badanie. W salonie optometrysta sprawdza, jak widzisz z bliska i z daleka, dobiera korekcję do tego, co oko może jeszcze zobaczyć, i ogląda przedni odcinek oka w lampie szczelinowej. Plamki, czyli środka siatkówki, w salonie nie oceniamy. Robi to lekarz okulista w specjalistycznych badaniach. Jeśli coś budzi niepokój, na przykład ostrość nie wraca mimo dobrej korekcji albo linie falują, optometrysta zaleci wizytę u lekarza okulisty, który stawia rozpoznanie i prowadzi leczenie.

Kiedy nie czekać na wolny termin, tylko iść od razu:

• nagłe falowanie linii, nowa plama albo „dziura” w środku obrazu w jednym oku: pilnie do okulisty, najlepiej w ciągu kilku dni, nie tygodni. To może być postać wysiękowa, w której liczy się czas,
• nagłe pogorszenie widzenia jednego oka: okulista od razu, a gdy okulisty nie ma, szpitalny oddział okulistyczny lub SOR.

Dla rodziny. Osoby z AMD albo z inną dużą utratą widzenia czasem widzą „rzeczy, których nie ma”, na przykład wzory, twarze czy kwiaty. To zespół Charlesa Bonneta: mózg wypełnia brakujący obraz. Nie jest to choroba psychiczna ani demencja. Warto o nim wiedzieć i opowiedzieć o takich obrazach okuliście.