Jak widzi osoba z nadwzrocznością (dalekowzrocznością)?

Co się dzieje w oku. Światło powinno skupić się dokładnie na siatkówce. W oku nadwzrocznym ognisko wypada za nią, bo gałka oczna jest trochę za krótka w stosunku do mocy rogówki i soczewki. Oko potrafi to nadrobić: mięsień rzęskowy kurczy się, a soczewka uwypukla i dokłada mocy (to się nazywa akomodacja). Zdrowe oko robi to tylko przy patrzeniu z bliska. Oko nadwzroczne musi to robić zawsze, przy patrzeniu w dal trochę, a przy czytaniu znacznie więcej. Przy +2,50 D i czytaniu z 40 cm oko pracuje mniej więcej dwa razy ciężej niż oko bez wady.

Mit: „dalekowidz widzi daleko świetnie”. Nazwa myli. Młody dalekowidz widzi daleko dobrze, bo nadrabia wadę siłą mięśnia. Z wiekiem tej siły ubywa u każdego mniej więcej tak samo, ale dalekowidz potrzebuje jej więcej, więc braki odczuwa wcześniej. Dlatego przy wyraźnej nadwzroczności pierwsze problemy z czytaniem pojawiają się nieraz już koło trzydziestki, a po pięćdziesiątce bez okularów bywa nieostro i z bliska, i z daleka.

Ukryta nadwzroczność. Młode oko potrafi schować wadę tak dobrze, że zwykłe sprawdzenie z tablicą pokazuje pełną ostrość. Mięsień ostrości jest napięty nawet w czasie badania i nie chce się rozluźnić. Dlatego u osób z bólami głowy i u dzieci wynik „widzi dobrze” niczego jeszcze nie wyklucza. W badaniu stosuje się metody, które pomagają oku odpuścić (np. zamglenie obrazu przed pomiarem), ale nie zawsze odsłaniają całą wadę. U dzieci czasem potrzebne jest badanie po kroplach (cykloplegia), które na kilka godzin lub dłużej rozluźniają mięsień ostrości i rozszerzają źrenicę. Takie badanie wykonuje lekarz okulista. Czy jest potrzebne, ocenia specjalista.

Nadwzroczność to nie prezbiopia (starczowzroczność). Prezbiopia to naturalna, związana z wiekiem utrata zdolności akomodacji: siły ostrzenia ubywa przez całe życie, a objawy przy czytaniu pojawiają się u każdego, zwykle po 40. roku życia. To nie choroba i nie wada refrakcji w ścisłym sensie. Nadwzroczność to wada wzroku wynikająca z budowy oka, najczęściej obecna od urodzenia. U dalekowidza obie rzeczy się sumują, dlatego potrzebuje okularów do czytania wcześniej niż rówieśnicy, często już przed czterdziestką.

Skala wady (podział umowny; tu wg wytycznych American Optometric Association, 1997):

• niska: do +2,00 D,
• średnia: od +2,25 do +5,00 D,
• wysoka: powyżej +5,00 D.

Inne wytyczne dzielą inaczej (Amerykańska Akademia Okulistyki uznaje za wysoką nadwzroczność już od +3,00 D), dlatego na tej stronie nazwy traktujemy umownie i opisujemy przede wszystkim to, co wada robi. U małych dzieci niewielka nadwzroczność jest normalna, bo oko jeszcze rośnie. Czy wymaga okularów, zależy od wieku, objawów i tego, jak oba oczy pracują razem, a rozstrzyga o tym badanie.

Skąd się bierze. Najczęściej wynika z budowy oka i bywa rodzinna. Dziecko zwykle rodzi się z lekką nadwzrocznością, która maleje, gdy oko rośnie. Jeśli zostaje wyższa, sama nie mija, a nieskorygowana wysoka nadwzroczność u dziecka może prowadzić do niedowidzenia (ambliopii) i zeza.

Objawy, które ludzie bagatelizują:

• ból głowy po pracy przy biurku, zwłaszcza w czole i skroniach, a nie po wysiłku fizycznym,
• pieczenie i zmęczenie oczu wieczorem, litery „pływają” po dłuższym czytaniu,
• odsuwanie telefonu i książki coraz dalej,
• u dziecka: unika czytania, szybko się nudzi przy książce, gubi linijkę, trze oczy, czyta wolniej niż koledzy. Dziecko nie narzeka na wzrok, bo nie wie, że można widzieć bez wysiłku. Często słyszy „jesteś leniwe”, a bywa, że jego oczy po prostu pracują ciężej niż oczy kolegów.

Kiedy gorzej (światło i zmęczenie). Wieczorem, przy lampce, źrenica jest szersza, a oko zmęczone po całym dniu. Szersza źrenica to mniejsza głębia ostrości, więc brak siły szybciej zamienia się w rozmycie. Dlatego dalekowidz czyta dobrze rano, a wieczorem ta sama gazeta jest męcząca.

Co daje badanie. Optometrysta mierzy wadę każdego oka osobno, z dokładnością do 0,25 D. Stosuje metody, które odsłaniają ukrytą część wady, i sprawdza, jak oczy pracują razem z bliska oraz czy nie ma astygmatyzmu. Przy dziecku ocenia też ustawienie oczu, a gdy potrzebne jest badanie po kroplach albo niepokoi ustawienie oczu, zaleca wizytę u lekarza okulisty. W VisionOptyk pracują też ortoptyści, którzy prowadzą terapię widzenia (ćwiczenia widzenia obuocznego). Przy zezie akomodacyjnym i niedowidzeniu (ambliopii) leczenie prowadzi lekarz okulista, a ortoptysta i terapia widzenia mogą je wspierać. U dorosłych optometrysta ogląda też przedni odcinek oka w lampie szczelinowej, a w wybranych salonach mierzy ciśnienie w oku. Badanie odpowiada na pytanie, czy okulary są potrzebne cały czas, czy tylko do czytania. O tym decyduje specjalista po badaniu, nie symulator.

Kiedy nie czekać na wolny termin, tylko iść od razu:

• Zez u dziecka: oko ucieka do nosa, zwłaszcza przy czytaniu, rysowaniu albo gdy dziecko jest zmęczone. Przy nadwzroczności to często zez akomodacyjny, wywołany właśnie wysiłkiem ostrości. Nieleczony grozi niedowidzeniem (ambliopią). Bez odkładania do lekarza okulisty (najlepiej dziecięcego); im wcześniej dobrane okulary, tym lepiej dla rozwoju widzenia obuocznego.
• Nagłe podwójne widzenie u dziecka lub dorosłego. To pilna sprawa lekarska (przyczyna może być też neurologiczna): od razu do lekarza, a przy innych nagłych objawach na SOR. Nie do salonu.
• Nagły, silny ból oka z zamgleniem widzenia i tęczowymi kołami wokół świateł, czasem z bólem głowy, nudnościami i zaczerwienionym okiem, zwłaszcza po 50 roku życia. To może być ostry atak jaskry z zamknięciem kąta, który zdarza się częściej w krótkich, nadwzrocznych oczach. Od razu do okulisty albo na SOR, nie do salonu i nie następnego dnia.