Jaskra po cichu zabiera fragmenty pola widzenia poza centrum. Zwykle nie boli ani nie rozmywa obrazu, a mózg zakleja powstałe dziury. Straconego pola nie da się odzyskać, dlatego liczy się wczesne badanie oczu.
Ubytek nie ma czarnej obwódki, więc szukaj tego, czego brakuje w kadrze.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza.
Więcej o jaskrze
Jaskra to choroba oczu, w której postępuje uszkodzenie nerwu wzrokowego. Nie zaciemnia obrazu, tylko wycina z niego fragmenty. Mózg wypełnia te dziury tym, co jest obok, więc niczego nie zauważasz. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest podwyższone ciśnienie w oku, ale jaskra może się rozwinąć także przy prawidłowym ciśnieniu. W najczęstszej postaci ubytki pola widzenia pojawiają się poza centrum, powiększają się latami i nie bolą. Środek zostaje ostry najdłużej, dlatego dobra ostrość wzroku niczego tu nie wyklucza. Utraconego pola nie da się odzyskać, ale leczenie prowadzone przez lekarza okulistę może spowolnić lub zatrzymać dalszy postęp. Dlatego liczy się wczesne wykrycie.
Co się dzieje w oku. Nerw wzrokowy to przewód z bardzo wielu włókien nerwowych, które niosą obraz z siatkówki do mózgu. W jaskrze te włókna powoli obumierają. Najważniejszym znanym czynnikiem ryzyka, na który da się wpływać leczeniem, jest ciśnienie w oku (wewnątrzgałkowe) zbyt wysokie dla danego nerwu. Bywa też jaskra przy prawidłowym ciśnieniu (jaskra normalnego ciśnienia). Utraconych włókien nie da się odtworzyć, a gdy ubędzie ich wiele, w polu widzenia pojawiają się trwałe ubytki.
Jak zmienia się pole widzenia. W typowym przebiegu najpierw pojawiają się łukowate ubytki nad albo pod punktem, w który patrzysz, często z ubytkiem od strony nosa. Potem łuki się łączą, a boki gasną. Na końcu zostaje wąskie okno na wprost i czasem mała wyspa z boku. Środek widzenia, którym czytasz, długo zostaje nietknięty, dlatego ktoś z zaawansowaną jaskrą może jeszcze dobrze czytać tablicę do badania ostrości.
Dlaczego nikt tego nie zauważa. Mózg wypełnia dziurę tym, co widzi dookoła (chodnikiem, ścianą, niebem), dlatego nie widać jej jako czarnej plamy. Do tego drugie oko widzi to, czego nie widzi pierwsze, więc przy patrzeniu obojgiem oczu braki się chowają. Wiele osób orientuje się dopiero, gdy potrąci kogoś, kogo „nie było”, albo gdy przy zasłoniętym jednym oku nagle brakuje części świata.
Odległość nie ma tu znaczenia.
Stopnie zaawansowania na tym suwaku to ilustracja, nie stadium choroby: 1 ubytek niewielki, 2 wyraźny, 3 zaawansowany, 4 widzenie lunetowe (tunelowe). Pokazujemy jedno oko (prawe), bo pole widzenia bada się dla każdego oka osobno. Przełącznik „oboje oczu” pokazuje, dlaczego tego nie czujesz.
Kto jest bardziej narażony (wg wytycznych European Glaucoma Society i AAO; ryzyko ocenia lekarz okulista):
- osoby starsze: z wiekiem ryzyko wyraźnie rośnie,
- osoby, których bliscy krewni chorują na jaskrę,
- osoby z podwyższonym ciśnieniem w oku,
- osoby z wysoką krótkowzrocznością, a przy jaskrze z zamkniętym kątem odwrotnie: osoby z krótkim, nadwzrocznym okiem,
- osoby długo stosujące leki sterydowe (także w kroplach i wziewnie),
- osoby po urazie oka. Znaczenie mają też niektóre cechy oka widoczne w badaniu okulistycznym (np. cienka rogówka) oraz, zwłaszcza przy jaskrze normalnego ciśnienia, niskie ciśnienie krwi.
Objawy, które ludzie bagatelizują:
- przy wczesnej jaskrze zwykle żadne (to najważniejsze),
- przy bardziej zaawansowanej: potykanie się o krawężnik albo próg, zahaczanie o framugi,
- „ktoś wyskoczył znikąd” na przejściu albo przy zmianie pasa,
- gorsze widzenie o zmierzchu i dłuższe przyzwyczajanie się do ciemności.
Kiedy gorzej (światło). W słabym świetle kontrast na obwodzie spada, a osłabione miejsca pola widzenia gasną szybciej. Dlatego osoby z jaskrą często najpierw mają kłopot o zmierzchu.
Co daje badanie. Jaskry nie wykryje się samym sprawdzeniem ostrości. Rozpoznanie wymaga badań okulistycznych, m.in. oceny nerwu wzrokowego, pola widzenia każdego oka osobno, ciśnienia w oku i kąta przesączania. W salonie optometrysta sprawdza widzenie, dobiera korekcję i ogląda przedni odcinek oka w lampie szczelinowej, a w wybranych salonach mierzy też ciśnienie w oku (ciśnienie wewnątrzgałkowe). Sam pomiar ciśnienia jaskry nie rozpoznaje ani nie wyklucza. Bywa jaskra przy prawidłowym ciśnieniu, a podwyższone ciśnienie nie zawsze oznacza jaskrę. Jeśli wynik, objawy albo czynniki ryzyka (np. jaskra w rodzinie) tego wymagają, optometrysta zaleci wizytę u lekarza okulisty, który rozpoznaje jaskrę i prowadzi leczenie (krople, laser, operacja). Okulary jaskry nie leczą, ale dobra korekcja pomaga w pełni korzystać z zachowanego widzenia.
Kiedy nie czekać na wolny termin, tylko iść od razu:
- Nagły, silny ból oka i głowy, zaczerwienione oko, zamglone widzenie, tęczowe koła wokół świateł, nudności lub wymioty. To może być ostry atak jaskry z zamknięciem kąta. Od razu do okulisty albo na SOR okulistyczny, tego samego dnia. Liczą się godziny.
- Nagła utrata części pola widzenia (kurtyna, cień z jednej strony). Od razu do okulisty albo na SOR (to zwykle nie jaskra, ale np. odwarstwienie siatkówki albo zaburzenie krążenia).
- Nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku. Od razu do okulisty albo na SOR.
Jak powstała ta symulacja i na czym się opiera
Każdy obraz policzył program ze zdjęcia bazowego. Jaskra osłabia czułość części pola widzenia i nie rozmywa obrazu. Dla każdego stopnia przygotowaliśmy mapę czułości w stopniach kątowych od punktu, w który patrzysz, wzorowaną na typowych ubytkach jaskrowych z badania pola widzenia: najpierw łuk nad punktem patrzenia i ubytek od strony nosa, potem oba łuki, na końcu wąska wyspa w centrum i mała wyspa od strony skroni. Tam, gdzie czułość spada, obraz zastępuje zatarte tło bez ludzi i przedmiotów, bo tak mózg „zakleja” brakujące miejsca. Dlatego na obrazie nie ma czarnej obwódki. Pokazujemy jedno oko (prawe), bo pole widzenia bada się dla każdego oka osobno, a przełącznik „oboje oczu” pokazuje, jak drugie oko maskuje ubytek. U każdego chorego ubytki mają inny kształt i tempo.
Na czym się opieramy:
- European Glaucoma Society. Terminology and Guidelines for Glaucoma, 6th Edition. Br J Ophthalmol. 2025;109(Suppl 1):1-212.
- American Academy of Ophthalmology. Primary Open-Angle Glaucoma Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2026;133(4):P1-P103.
- World Health Organization. World report on vision. Genewa: WHO; 2019.
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne. Wytyczne diagnostyki i leczenia jaskry (aktualizacja 2022). Warszawa: PTO; 2022.
Opracowanie merytoryczne: optometryści VisionOptyk.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza. Rozpoznanie chorób oczu stawia lekarz okulista.