Soczewka mętnieje i rozprasza światło. Obraz szarzeje i żółknie, a światła oślepiają. Okulary tego nie naprawią.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza.
Obraz zdrowego oka nie jest obietnicą efektu okularów ani wyniku operacji.
Najlepiej oglądać przy normalnej jasności ekranu.
Więcej o zaćmie
Zaćma, czyli katarakta, to choroba oka, w której mętnieje soczewka, choć powinna być przejrzysta. Zmętniała soczewka rozprasza światło, zanim dotrze ono do siatkówki. Obraz się rozmywa, ale przede wszystkim traci kontrast i często żółknie. Wokół każdego źródła światła pojawia się blask. Nocą oślepiają reflektory, w dzień pod słońce świat robi się mleczny, a granat i czerń zlewają się w jedną plamę. Okulary tego nie naprawią, bo poprawiają ostrość, a tu problemem jest mętna soczewka. Zaćmę rozpoznaje i leczy lekarz okulista. Leczeniem jest operacja: usuwa się zmętniałą soczewkę i wszczepia sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową. To rutynowy i bardzo często wykonywany zabieg.
Co się dzieje w oku. Za źrenicą leży soczewka, przejrzysta jak szkło. Z wiekiem jej białka zmieniają się i soczewka mętnieje: od środka (zaćma jądrowa), od obwodu kory (zaćma korowa) albo tuż pod tylną torebką (zaćma podtorebkowa tylna, szczególnie uciążliwa w jasnym świetle i przy czytaniu). Zamiast przepuścić światło czysto, rozprasza je na całą siatkówkę. Dlatego obraz traci kontrast, jakby ktoś położył na nim jasny welon, a każde mocne światło dostaje aureolę. Przy zaćmie jądrowej środek soczewki z czasem żółknie i brązowieje, więc biel wydaje się kremowa, a niebieski i fiolet bledną.
Dlaczego odległość nie ma znaczenia. Przy krótkowzroczności widać ostro z bliska, przy prezbiopii z daleka. Zaćma działa na każdą odległość podobnie, bo światło rozprasza się w soczewce, zanim obraz powstanie na siatkówce. Przysunięcie gazety ani odsunięcie telefonu mgły nie zdejmą.
Dlaczego nowe okulary nie pomagają. Okulary zmieniają kierunek światła, ale nie usuwają rozproszenia. Czasem zaćma jądrowa zmienia moc oka w stronę krótkowzroczności (nagle lepiej czytasz bez okularów albo potrzebujesz mocniejszych do dali). Wtedy nowa korekcja na jakiś czas poprawia ostrość, ale mgły i olśnienia nie usunie. Jeśli zmieniasz okulary co kilka miesięcy, a widzisz coraz gorzej, to ważna wskazówka, że przyczyna leży w oku.
Stopnie zaawansowania na tym suwaku to ilustracja, nie stadium choroby: wczesna (1), umiarkowana (2), zaawansowana (3), bardzo zaawansowana (4). Lekarz okulista opisuje zaćmę inaczej. W lampie szczelinowej ocenia rodzaj i gęstość zmętnienia (np. według skali LOCS III). O zabiegu decyduje przede wszystkim to, na ile gorsze widzenie przeszkadza w codziennym życiu, a nie sama liczba.
Skąd się bierze. Najczęściej z wiekiem: u starszych osób zmętnienia soczewki są bardzo częste. Szybciej rozwija się m.in. przy cukrzycy, przy stosowaniu leków sterydowych (także wziewnych i w kroplach), po urazie oka, u palaczy i przy dużej ekspozycji na promieniowanie UV. U dzieci bywa wrodzona. To rzadkie, ale wymaga pilnej oceny lekarza okulisty.
Objawy, które ludzie bagatelizują:
- reflektory nocą oślepiają bardziej niż kiedyś, jazda po zmroku zaczyna stresować,
- „wszystko jakby za brudną szybą”, kolory mniej żywe,
- potrzeba coraz mocniejszego światła do czytania,
- częste zmiany okularów bez poprawy,
- podwójne widzenie jednym okiem,
- pod słońce trudno rozpoznać twarz albo odczytać tablicę.
Wielu ludzi zwala to na wiek albo zmęczenie.
Kiedy gorzej (światło). Nocą źrenica jest szeroka i wpuszcza światło przez całą zmętniałą soczewkę, a reflektory i latarnie świecą na ciemnym tle, więc olśnienie jest najsilniejsze. W dzień pod słońce rozproszone światło zalewa obraz jasnym welonem i ciemne rzeczy (granat, czerń, cień) zlewają się ze sobą.
Co daje badanie. W salonie optometrysta sprawdza ostrość każdego oka osobno, dobiera najlepszą możliwą korekcję i ogląda przedni odcinek oka w lampie szczelinowej, w tym to, czy soczewka jest przejrzysta. W wybranych salonach mierzy też ciśnienie w oku. Jeśli mimo najlepszej korekcji widzenie nie wraca do normy albo w lampie szczelinowej widać coś niepokojącego, to sygnał, że przyczyna leży w oku, a nie w okularach. Może to być zaćma, ale też inna choroba oczu. Wtedy zalecamy wizytę u lekarza okulisty, który stawia rozpoznanie i decyduje o leczeniu. Po zabiegu dobieramy nowe okulary, zwykle do czytania albo progresywne. Wybór zależy od wszczepionej soczewki i wyniku badania.
Kiedy nie czekać na wolny termin, tylko iść od razu:
- Nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku, w ciągu godzin lub dni. To nie jest typowa zaćma, która postępuje latami. Od razu do okulisty.
- Ból oka, zaczerwienienie, tęczowe koła wokół świateł, nudności. To może być ostry atak jaskry. Od razu do okulisty albo na SOR, nie następnego dnia.
- Błyski, nagły wysyp mętów („muszek”) albo cień zasłaniający część pola widzenia. To może być odwarstwienie siatkówki. Od razu do okulisty albo na SOR.
- Biała źrenica u dziecka (na zdjęciu z lampą błyskową jedno oko świeci na biało). Od razu do okulisty.
Dla kierowców
Za kierownicą oprócz ostrości liczą się kontrast i odporność na olśnienie. Zaćma często pogarsza je wcześniej niż ostrość, dlatego sprawdzenie „z tablicy” może wyjść dobrze, a jazda nocą i tak jest trudna.
Jak powstała ta symulacja i na czym się opiera
Każdy obraz policzył program ze zdjęcia bazowego. Zmętniała soczewka rozprasza część światła, zanim dotrze ono do siatkówki. Liczymy to jako „welon” światła rozproszonego wokół każdego jasnego punktu, w uproszczeniu rozłożonego na małe, średnie i duże kąty (w badaniach nad widzeniem ten rozkład opisuje m.in. równanie olśnienia przeszkadzającego CIE). Im wyższy stopień, tym większa część światła się rozprasza (w naszych stopniach od 10 do 58%), obraz lekko się zmiękcza, a przy zaćmie jądrowej żółknie i ciemnieje. Przed obliczeniem odtwarzamy prawdziwą jasność reflektorów, latarni i słońca, bo to one oślepiają. Stopnie 1-4 to przykłady, a nie kliniczna klasyfikacja. Okulista ocenia zaćmę w lampie szczelinowej (np. według skali LOCS III).
Na czym się opieramy:
- American Academy of Ophthalmology. Cataract in the Adult Eye Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2022;129(1):P1-P126.
- Chylack LT Jr i in. The Lens Opacities Classification System III. Arch Ophthalmol. 1993;111(6):831-836.
- CIE 146:2002. CIE equations for disability glare. Wiedeń: Commission Internationale de l'Eclairage; 2002.
- World Health Organization. World report on vision. Genewa: WHO; 2019.
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne. Wytyczne opieki okołooperacyjnej w chirurgii zaćmy w Polsce. Warszawa: PTO; 2024.
Opracowanie merytoryczne: optometryści VisionOptyk.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza. Rozpoznanie chorób oczu stawia lekarz okulista.