Przy astygmatyzmie obraz rozciąga się w jedną stronę, tak samo z bliska i z daleka. Nocą światła mają ogony. W recepcie zapisuje się go jako cylinder i oś.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza.
Ekran nie odwzoruje dokładnie widzenia innej osoby i nie dobieraj na jego podstawie okularów.
Więcej o astygmatyzmie
Astygmatyzm to wada wzroku (wada refrakcji), przy której oko rozmywa obraz nierówno i rozciąga go w jedną stronę. Kreski ułożone w jednym kierunku zostają ostre, a prostopadłe do nich rozmazują się w smugę. Rogówka (rzadziej soczewka) jest wygięta bardziej jak piłka do rugby niż jak zwykła piłka. W jednym kierunku skupia więc światło mocniej niż w drugim i zamiast jednego ogniska powstają dwie ogniskowe linie. Smuga jest taka sama z bliska i z daleka, dlatego odsunięcie kartki nic nie daje. Nocą każde światło ma ogon w tę samą stronę. W recepcie astygmatyzm to dwie liczby: moc cylindra i oś.
Co się dzieje w oku. Zdrowa rogówka jest wygięta równo we wszystkich kierunkach. Przy astygmatyzmie w jednym kierunku jest wygięta mocniej niż w drugim, więc światło z jednego punktu skupia się w kresce zamiast w punkcie. Mózg dostaje obraz, w którym linie ułożone wzdłuż tej kreski są ostre, a prostopadłe do nich rozmazane. Oko nie ma mięśnia, który by to naprawił. Akomodacja (zmiana ostrości z bliska na dal) przesuwa ostrość, ale nie zmienia jej kształtu, dlatego smuga jest taka sama z bliska i z daleka.
Dwie liczby na recepcie. Cylinder (np. -1,50) mówi, o ile różni się moc oka w dwóch prostopadłych kierunkach. Im jest większy, tym dłuższa smuga (przy tej samej źrenicy). Oś (np. 180°) pokazuje, jak ten układ jest obrócony, czyli w którą stronę układa się smuga. Podaje się ją w stopniach, od 0 do 180. U młodych ludzi częściej spotyka się oś bliską 180 (rozmazane poziome kreski, ostre pionowe), a z wiekiem częściej oś bliską 90 (odwrotnie). Osie skośne (np. 45) są rzadsze i bywają bardziej męczące.
Skala wady (podział umowny, przyjęty na tej stronie; Amerykańska Akademia Okulistyki za wysoki astygmatyzm uznaje 3,00 D i więcej):
- do -0,75 D: mały, bardzo powszechny, często bez objawów,
- -1,00 do -2,00 D: średni, zwykle warto go korygować, zwłaszcza gdy pracujesz przy ekranie albo jeździsz nocą,
- powyżej -2,00 D: duży, bez korekcji trudno czytać z każdej odległości.
Skąd się bierze. Najczęściej wynika z budowy rogówki, bywa rodzinny i u wielu osób występuje od dzieciństwa. Często idzie w parze z krótkowzrocznością albo nadwzrocznością (dalekowzrocznością). Z wiekiem może się zmieniać, dlatego warto go sprawdzać przy każdym badaniu.
Objawy, które ludzie bagatelizują:
- cienie przy literach, „podwójne” krawędzie cyfr, mylenie 8 z 3 albo 6 z 5,
- pieczenie i zmęczenie oczu po kilku godzinach przy ekranie, ból głowy w okolicy czoła,
- światła nocą z ogonami albo promieniami, zwłaszcza reflektory i latarnie,
- przechylanie głowy albo mrużenie oczu przy czytaniu,
- okulary „do dali”, w których światła nocą nadal mają ogony (może brakować cylindra; takie objawy daje też np. zaćma).
Kiedy gorzej (światło). Wieczorem i nocą źrenica jest szersza, a smuga rośnie razem z nią. Przy źrenicy 5,5 mm jest prawie dwa razy dłuższa niż za dnia przy 3 mm. Dlatego ta sama wada w biurze daje tylko cienie przy literach, a nocą na przystanku zamienia latarnie w kreski.
Co daje badanie. Optometrysta mierzy moc cylindra co 0,25 D i oś z dokładnością do kilku stopni, każde oko osobno. Korzysta przy tym m.in. z tarczy zegarowej, takiej jak na tej stronie: mniejsza z dwóch „godzin” najostrzejszej linii pomnożona przez 30 daje w przybliżeniu oś. Przy wyższym lub szybko rosnącym astygmatyzmie bywa potrzebna ocena kształtu rogówki (topografia) i wtedy optometrysta zaleca wizytę u lekarza okulisty. U dzieci wyższy, nieskorygowany astygmatyzm może prowadzić do niedowidzenia (ambliopii). Leczenie prowadzi wtedy lekarz okulista, a ortoptysta i terapia widzenia (ćwiczenia widzenia obuocznego) w VisionOptyk mogą je wspierać. O tym, czy korekcja jest potrzebna i w jakiej formie (okulary, soczewki toryczne), decyduje badanie.
Kiedy nie czekać na wolny termin, tylko iść od razu:
- Szybko rosnący astygmatyzm u nastolatka lub młodego dorosłego, zmiana okularów co kilka miesięcy, obraz, którego nie da się dobrze skorygować, zwłaszcza przy alergii i pocieraniu oczu. To może być stożek rogówki, a im wcześniej zostanie rozpoznany, tym więcej da się zrobić (np. zabieg sieciowania kolagenu rogówki może zahamować postęp). Idź z tym do lekarza okulisty bez odkładania.
- Nagłe pogorszenie widzenia jednego oka, ból, zaczerwienienie po urazie albo przy noszeniu soczewek kontaktowych. Od razu do okulisty albo na SOR (soczewki zdejmij).
Dla kierowców
Smugi od świateł nocą to jeden z typowych objawów astygmatyzmu (bywają też przy innych wadach i przy zaćmie). Astygmatyzm da się zmierzyć i skorygować, więc jeśli prowadzisz po zmroku, zrób to przed sezonem długich wieczorów.
Jak powstała ta symulacja i na czym się opiera
Każdy obraz policzył program ze zdjęcia bazowego. Przy astygmatyzmie oko ma różną moc w dwóch prostopadłych kierunkach, więc punkt światła tworzy na siatkówce krótką kreskę zamiast plamki. Długość tej kreski liczymy z mocy cylindra w dioptriach i szerokości źrenicy (o zmierzchu ok. 5,5 mm, w jasnym biurze ok. 3 mm), a jej kierunek z osi zapisanej w recepcie. Tę samą smugę nakładamy na cały kadr, bo akomodacja nie zmienia kształtu rozmycia. Rozmycie liczymy w świetle liniowym, dlatego latarnie i reflektory zamieniają się w kreski tak jak w oku. Pokazujemy sam astygmatyzm, bez krótko- czy nadwzroczności, choć w życiu często występują razem. Kierunek smug odpowiada osi z recepty w przybliżeniu (trzy osie zamiast 180).
Na czym się opieramy:
- American Academy of Ophthalmology. Refractive Errors Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2023;130(3):P1-P60.
- Gomes JAP i in. Global Consensus on Keratoconus and Ectatic Diseases, Edition 2. Cornea. 2026;45(7):888-908.
- World Health Organization. World report on vision. Genewa: WHO; 2019.
Opracowanie merytoryczne: optometryści VisionOptyk.
To ilustracja, nie badanie ani diagnoza. Rozpoznanie chorób oczu stawia lekarz okulista.
